ANA SAYFA

Sözcük Bilgisi Konu Anlatımlı Test,
Kök, Gövde, Yapım ve Çekim Ekleri, Yapılarına Göre Sözcükler, Sesteş Kök, Ortak kök, Çekim ekleri, Yapım ekleri, Kip ekleri, Kişi ekleri, Olumsuzluk ekleri, Ek eylem ekleri, Basit sözcükler, Türemiş sözcükler, Birleşik sözcük,

1 / 20
  1. Kök: Her sözcüğün anlamlı en küçük birimidir. Kökler ikiye ayrılır:
    a) Ad (İsim) Kökleri: Ad ve ad soylu sözcük kökleridir. “-mek, -mak” mastar eki almaz.
    Çiçek, su, kuş “kuşmak” olmaz.
    b) Eylem (fiil) Kökleri: İş, oluş, hareket bildiren eylem kökleridir. “-mek, -mak” mastar eki alınca anlamlı olur.
    gör – mek al – mak

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökünün türü farklıdır?

      Yolcuların hepsi otobüsten indiler.
      Yeni bir kursa başladım.
      Çalıştığı yer evine uzak değil.
      Onunla biraz şakalaştık.
  2. Sesteş Kök: Yazılışları aynı, anlamları farklı köklerdir. Ad kökü mü eylem kökü mü olduğu cümledeki
    kullanımından anlaşılır.
    Eş sesli kökler bazen ad bazen eylem kökü olabilir.
    Her ikisi de ad ya da her ikisi de eylem kökü olabilir.
    Gül → gülmek eylem, çiçek gül ad
    Dil → konuşma ad, dil → organımız ad, dil (mek) eylem

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü sesteş (eş sesli) değildir?

      Nihayet yaz geldi.
      Bu ceket bana dar geliyor.
      Kır yaşamını çok severim.
      Piknik yapmak için güzel bir yer seçtim.
  3. Ortak kök: Yazılışları aynı anlamları farklı olan sözcüklerdir. Yalnız aralarında anlam ilişkisi vardır. Sesteş
    sözcüklerde ise anlam ilişkisi yoktur.
    Dil organ; dil konuşma, lisan
    Organ dil konuşma dilini sağlıyor. Ortak köktür.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükler “ortak kök” tür?

      Bu yaz bir kitap yazmış.
      Bağa giderken ayakkabımı bağlamıştım.
      Duvarları bu boya ile boyadım.
      Güzel saçınla etrafa ışık saçıyorsun.
  4. Sözcükler kök ve eklerden oluşur. Kök en küçük anlamlı kısımdır. Eklerin tek başlarına anlamları yoktur.
    Ekler sözcük kök ya da gövdelerine getirilerek ya yeni sözcükler türetirler ya da sözcükler arası ilişkiler
    kurarlar. Böylece cümle oluşur.
    Ekler görevleri bakımından ikiye ayrılır:
    a) Çekim ekleri: Sözcük kök ve gövdelerinin anlamlarını değiştirmeyen, cümledeki görevlerini belirten
    eklerdir.
    b) Yapım ekleri: Sözcük kök ve gövdelerinin bazen de türlerini değiştiren eklerdir.
    Defter-i → -i çekim ekidir. Sözcüğün anlamını değiştirmemiştir.
    Kum-sal → -sal yapım ekidir. Sözcüğün anlamını değiştirmiştir.
    Bil-gi → -gi yapım ekidir. Sözcüğün hem anlamını hem türünü değiştirmiştir. Bil(mek) eylem, bilgi addır.

    Aşağıdaki cümlelerde altı çizil sözcüklerin hangisinde yapım eki vardır?

      Gül kokusu etrafa yayılmıştı.
      Bahçe kapısı açık kalmış.
      Halası benim öğretmenimdir.
      Parkta kardeşini gezdiriyor.
  5. Ad çekim ekleri ad ve ad soylu sözcüklere getirilir.
    Ad çekim ekleri şunlardır:

    a) Durum (hâl) ekleri: -i belirtme, -e yönelme, -de kalma, -den ayrılma ekidir.
    b) İyilik ekleri: Adların kime ait odluğunu bildiren –m, -r, si, -miz, -niz, leri ekleridir.
    c) Tamlama ekleri: Tamlayan (-ir, -ır, ün, un) tamlanan (-i, -ı, -ü, -u) dur.
    d) (-im, -sin, -dir, iz, -siniz, -dirler, -idi, -imiş, -ise, -iken)
    e) Çoğul eki: -ler, -lar

    Aşağıdakilerden hangisi ad çekim eklerinden değildir?
      Hâl (durum) ekleri
      İyelik ekleri
      Tamlama ekleri
      Kişi ekleri
  6. Eylem çekim ekleri eylem kök ve gövdelerine getirilir. Şunlardır:
    -Kip ekleri:
    a) Haber kipleri: -di, -miş, -yor, -ecek, -r, -mez
    b) Dilek kipleri: -e, -meli, -se
    -Kişi ekleri: -m, -n, -le, -niz, -ler
    -Olumsuzluk ekleri: -me, -ma
    -Ek eylem ekleri: -idi, -imiş, -ise, -iken

    Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcükte eylem çekim eki yoktur?

      Gözlüyorum günlerdir yolunu.
      Karışık duygular içindeyim.
      Gidersem seni de götürürüm.
      Sağlığına dikkat etmelisin.
  7. Sözcükler yapı bakımından üçe ayrılır:
    a) Basit sözcükler: Kök durumunda olan ya da çekim eki alan sözcüklerdir. Komşu, insan
    b) Türemiş sözcükler: Kök durumundaki sözcüklere yapım eki getirilerek türetilen sözcüklerdir. Birden fazla
    yapım eki alabilir.
    komşu-luk dost-ça öğret-men-lik

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük türemiş yapılı değildir?

      Çarşıda işlerim vardı.
      Bu olay canımı sıktı.
      Öğrencilik yıllarımı hatırladım.
      Uzak bir ülkede çalışıyormuş.
  8. Birleşik sözcük: En az iki sözcüğün birleşip kaynaşmasıyla oluşan yeni anlamlı sözcüktür. Farklı biçimlerde
    oluşur.
    -Ad tamlaması biçiminde oluşanlar: Hanımeli
    -Sıfat tamlaması biçiminde oluşanlar: Sivri hisar
    -Ses düşmesi, türemesine uğrayanlar: Cumartesi
    -İki addan oluşanlar: Anneanne
    -İki eylemden oluşanlar: Çekyat
    -Cümle şeklinde oluşanlar: Kuşkonmaz
    -Yardımcı eylemle oluşanlar: devam etmek

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bileşik yapılı sözcük vardır?

      Kaybettiği saatini nihayet buldu.
      Babasından gezi için izin istedi.
      Eşyalarını büyük valize yerleştirdi.
      Çamaşırları kurutup ütüledi.
  9. Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler:
    a. Soyut isim : Varlığını duyu organlarımızla algılayamadığımız kavramlardır. Bu kavramları aklımızla ve
    duygularımızla kavrayabiliriz. hırs, öfke, delilik, başarı vs.
    b. Somut isim : Varlığını duyu organlarımızla algılayabildiğimiz kavramlardır. Deniz, ışık, hava, ısı vs.
    c. Eylem ismi : Fiil kök veya gövdelerinden yapım ekleri ile türetilen hareket ve oluş adlarıdır. Eylem kök
    veya gövdelerinden –mek, –me, –iş ekleri ile eylem adı türetilir. Okumak, bakış, yazma vs.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut isim yoktur?
      Bilim adamlarının yaptığı açıklamalar ilginçti.
      Deniz her zamanki gibi ışıldıyordu.
      Hırsı yüzünden çok şey kaybetti.
      Gemilerin ışığı denize vurunca büyüye kapıldık.
  10. Varlıklara Verilişlerine Göre İsimler:
    a. Özel isimler : Yaradılışında bir tek olan varlığa verilen isimlerdir. Özel isimler büyük harfle başlar,
    özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.
    Özel isimler şu şekildedir:
    * Kişi adları : Ayşe, Batu, Mustafa Kemal
    * Hayvanlara verilen adlar : Karabaş, Pamuk, Tekir vs.
    * Yer adları : Çanakkale, İzmit
    * Dil, din, mezhep adları : İslâm, Alevilik, İngilizce
    * Millet adları : Türk, Arap, İngiliz
    * Ülke adları : İran, Mısır, İngiltere
    * Kitap, dergi, gazete adları : Çalıkuşu, Sabah Gazetesi
    * Kurum, dernek, okul, kuruluş adları : Türk Dili Kurumu, İstanbul Üniversitesi
    * Cadde, Sokak, Şehir, Köy, Kasaba adları : Atatürk Cad., İzmit, Bucaklar Köyü vs.
    b. Cins İsimler (Tür isimleri) : Aynı türden varlıkları gösteren bu varlıkların tekini veya hepsini anlatan
    isimlerdir. Ağaç, meyve, duygu vs.
    Cins isimler ikiye ayrılır:
    a. Genel anlamlı isimler : Cins isimler aynı türde olanların hepsini kapsayarak biçimde kullanılmışsa
    genel anlamlıdır.
    b. Özel anlamlı isimler : Cins isimler, aynı türde olan varlıkların sadece birini kapsayacak biçimde
    kullanılmışsa özel anlamlıdır.
    Ağaç, dallarını derenin üstüne uzatmış.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim yoktur?

      Çocuklar yaz tatilinde İngiltere’ye gidiyor.
      Duvara astığı resimler çok güzeldi.
      Her gün Dost’u gezmeye çıkarıyorum.
      Yeni evleri Atatürk Caddesi’ndeydi.
  11. Varlıkların sayısına göre isimler:
    a. Çoğul isim : Sayıca birden fazla varlığı karşılayan ve –ler, –lar çokluk eki alan isimlerdir.
    ışıklar, arabalar, kalemler vs.
    b. Tekil isim : Sayıca bir tek varlığı karşılayan çokluk eki almayan isimlerdir.
    silgi, konak vb.
    c. Topluluk isim : Çokluk eki olmadığı halde çokluk anlamı veren isimlerdir.
    Topluluk isimleri çokluk eki almadan çokluk anlamı verir; ancak çokluk eki de alabilirler.
    ordu, sürü, orman, heyet, komisyon vs.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul isim ve topluluk ismi kullanılmıştır?
      Yöneticiler oldukça sağlam kararlar aldılar.
      Koyunları sürüye kattı, dağlara çıktı.
      Arılar kovanlara girip çıkıyor.
      Bahçeye çıkıp çiçekleri suladım.
  12. İsimler, çekim eki de yapım eki de alabilir. Ancak isimlerin aldıkları çekim eklerini fiiller alamaz.
    İsimlerin aldıkları çekim ekleri şunlardır:
    A. Hâl (Durum) Ekleri :
    – i hali (yükleme) : –ı, –u, –ü biçimleri vardır.
    İsmi belirsizlikten çıkarır. –i hâl ekini alan isimler nesne görevinde kullanılırlar.
    – e hâli (Yönelme) : –a şekli vardır. Eylemin yöneldiği varlığı gösterir. –e hâl ekini alan isimler dolaylı tümleç
    görevinde kullanılır.
    – de hâli (Bulunma) : –de, –te, –ta şekli vardır. Bu eki alan isimler dolaylı tümleç görevinde kullanılır.
    – den hâli (çıkma) : –dan, –ten, –tan şekli vardır. Bu eki alan isim dolaylı tümleç görevinde kullanılır.
    Not: Hâl ekini almayan isimler yalın hâldedir.
    B. İyelik Ekleri: İsimlere eklenerek onların hangi kişiye ait olduğunu gösteren eklerdir.
    İyelik ekleri şunlardır:
    1. tekil kişi (–m) araba – m ev – im
    2. tekil kişi (–n) araba – n ev – in
    3. tekil kişi (–i) araba – sı ev – i
    1. çoğul kişi (–mız) araba – mız ev – imiz
    2. çoğul kişi (–nız) araba – nız ev – inizi
    3. çoğul kişi (–ları) araba – ları ev – leri
    C. Çokluk Ekleri (–ler, –lar) : İsimlere eklenerek onların sayıca çokluğunu gösteren eklerdir.
    çalışmalar, çocuklar, telefonlar
    D. Tamlama Ekleri: İki ismi anlamca birbirine bağlayan tamlama olmalarını sağlayan eklerdir.
    tamlayan
    –ın, –in, –un, –ün,–nın, –nin, –nun, –nün
    tamlanan
    –ı, –i, –u, –ü, –sı, –si, –su, –sü

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük isim çekim eki almamıştır?

      Adam şaşkın bir biçimde haberleri izliyor.
      Yıllar saçlarına kar yağdırmış.
      Cep telefonları çok gelişti.
      Baba olmanın zor yanları vardı.
  13. Basit yapılı ad : Kök hâlinde bulunan addır. Yapım eki almaz sadece ad çekim eklerini alabilir.
    Çanta m → İyelik eki almış basit yapılıdır.
    Ad kökü
    Çocuk lar → Çokluk eki almış basit yapılıdır.
    Ad kökü

    Aşağıdaki cümlelerde altı çizili isimlerden hangisi basit yapılıdır?

      Biz ailece yardım severiz.
      Duygu yönünden güzel bir filmdi.
      Komşuluk kalmadı, kimse görüşmüyor.
      Sıkıntılı günlerde alıp başını gitti.
  14. İsim veya fiil köklerinin en az bir yapım eki alıp isim gövdesi olmuş şekline türemiş isim denir.
    İsim + yapım eki → isim gövdesi
    (isimden isim türeten
    yapım eki)
    Fiil + yapım eki → isim gövdesi
    (fiilden isim türeten
    yapım eki)
    O, halde, isim veya fiil köklerinin en az bir yapım eki alarak oluşturdukları isim gövdeleri türemiş isimdir.
    toplumsal → top – lu – m – sal
    i.k y.e y.e y.e
    kırıcı → kır – ıcı
    f.k y.e

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili ad, türemiş yapılıdır?

      Genç kızlar gülüp oynuyorlardı.
      Halkın sesi olmak için politikaya atıldı.
      Son haberlere göre çalışmalar başlamış.
      Elbisenin yırtıklarını diktim.
  15. Birleşik yapılı isimleri inceleyelim:
    Birleşik isimler oluşurken öncelikle iki gurupta toplarız.
    1. Tür ve biçim yönünden birleşik isimler.
    * İki ismin birleşip tamlama oluşturmasıyla oluşanlar: hanımeli, ateşböceği.
    * Sıfat tamlaması biçiminde oluşanlar : Çanakkale, karabiber
    * Her iki sözcüğü de fiil olanlar : dedikodu, biçerdöver
    * Sözcüklerinden biri isim diğeri fiil olanlar: uçaksavar, gecekondu
    2. Anlam özellikleri bakımından birleşik isimler: Birleşik ismi oluşturan sözcüklerin her biri kendi anlamını
    korur (bilgisayar), her ikisi de anlamını yitirebilir (imambayıldı), biri anlamını yitirip diğeri anlamını
    koruyabilir (köpek balığı)

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik isim kullanılmamıştır?
      Bizi bu olaydan sonra başsavcı dinledi.
      Açılışa tüm tanıdıklarını davet etti.
      Konuksever bir halk olduğumuzu ispatladık.
      Bizim Çanakkale tarihini iyi öğrenmemiz gerekir.
  16. Küçültme ekleri : – cık, –cik, –cağız, –ceğiz’dir.
    Eklendikleri isimlere, küçüklük, acıma, sevgi gibi anlamlar kazandırır. Küçültme eklerini alan isimler sıfat
    olarak da kullanılır. Ancak sıfat olduğunda tamlama oluşturur.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde küçültme ismi yoktur?
      Bu çocuk küçücük, bu işi nasıl yapacak?
      Konuyu hemencecik anladı, yanıma geldi.
      Anneciğim bizi ne emeklerle büyüttü.
      Kadıncağızı hastanede çok üzmüşler.
  17. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki ikileme cümleye “zorlukla” anlamı katmıştır?
      Gece gündüz demeden çalışıyordu.
      Çamurlara bata çıka yürüdük.
      Yaptığı yanlışı er geç anlayacak.
      Bu işte onun da az çok payı var.
  18. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki ikilemeyi oluşturan sözcükler tek başlarına kullanılamaz?
      Yalan yanlış bilgilerle doğru bir karar veremezsin.
      Karşıdan, güçlü kuvvetli görünüyordu.
      Mırın kırın etme de olanları anlat.
      Aradan aşağı yukarı on yıl geçti.
  19. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki ikileme “en faz­la” anlamına gelecek şekilde kullanılmıştır?
      Kendini güzel mi güzel bir kıza kaptırmıştı.
      Döne dolaşa yine başımıza kaldı bu iş.
      Pazardan ucuz ucuz şeyleri alıp gelmişti.
      Bu cihaz çok çok yüz lira eder.
  20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme cümleye “fazla özenmeden” anlamı katmıştır?
      Eften püften sorunlarla kapıma gelme bir daha.
      Saçma sapan şakalar yapmaktan zevk alan biriydi o.
      Odandaki ıvır zıvır şeyleri ortadan kaldırmalısın.
      Kitabı yarım yamalak tamamlayıp piyasaya sürmüş.