3. Sınıf Güvenliğimizi Tehdit Eden Durumlar Biçimlendirici Değerlendirme Testi – PDF İndir
CEVAP ANAHTARI : 1-B | 2-A | 3-C | 4-A | 5-B | 6-B | 7-B | 8-A | 9-B | 10-A | 11-B | 12-C
Güvenli olmak, kendimizi tehlikelerden koruyacak biçimde davranmak ve bulunduğumuz yerde zarar görme olasılığını azaltmaktır. Güvenlik, hiç risk olmadığı anlamına gelmez; çevremizi fark etmek, kurallara uymak ve gerektiğinde yardım istemek anlamına gelir. Örneğin evde sıcak tencereye dokunmamak, okul merdivenlerinde koşmamak ve karşıdan karşıya geçerken trafik ışıklarını izlemek güvenli davranışlardır. Bu seçimler, hem bizim hem de çevremizdeki kişilerin sağlığını korumaya yardımcı olur.
Evde güvenli kalmak için ilaçlara, temizlik ürünlerine, kesici eşyalara ve prizlere izinsiz dokunmamalıyız. Bilmediğimiz bir kapıyı açmadan ya da bir aleti kullanmadan önce yetişkinlerden izin istemeliyiz. Okulda sınıf ve koridor kurallarına uymak, eşyaları geçiş yollarında bırakmamak ve arkadaşlarımızı itmemek önemlidir. Sokakta tanımadığımız kişilerle bir yere gitmemeli, kişisel bilgilerimizi paylaşmamalı ve ailemizden ya da güvendiğimiz bir yetişkinden ayrılırsak yardım istemeliyiz.
Oyun alanlarında da çevremize dikkat etmeliyiz. Kırık bir salıncağı kullanmak, kaydırağın önünde beklemek ya da topun peşinden yola fırlamak riskli olabilir. Bir durumun güvenli olup olmadığını düşünürken üç şeye bakabiliriz: Çevrede neler var? İnsanlar nasıl davranıyor? Bu davranışın sonucu ne olabilir? Örneğin ıslak zeminde koşmak düşmeye yol açabilir. Bir arkadaşımızın tehlikeli bir hareket yaptığını görürsek onu uyarmalı ve bir yetişkine haber vermeliyiz.
Biçimlendirici değerlendirme sırasında öğrencilerden günlük yaşamdan güvenli davranış örnekleri vermeleri istenebilir. Öğretmen, “Bahçede yerde cam parçası gördün; ne yaparsın?” gibi kısa durumlar sunar. Öğrenciler her durumu “güvenli” veya “riskli” diye sınıflandırır ve kararlarının nedenini açıklar. Başka bir örnekte, yaya geçidinde yeşil ışığın yanmasını bekleyen bir çocuğun davranışı değerlendirilir. Yanıtlar, öğrencilerin güvenlik kurallarını yalnızca hatırlayıp hatırlamadığını değil, farklı durumlara uygulayıp uygulayamadığını da gösterir. Yanlış veya eksik bir yanıt, birlikte konuşmak ve doğru seçeneği bulmak için fırsattır.
Güvenliğimizi korumak için günlük yaşamda karşılaşabileceğimiz risk işaretlerini tanımamız önemlidir. Tanımadığımız biri bizi bir yere çağırır, hediye ya da yiyecek verir veya ailemizin bizi gönderdiğini söylerse hemen kabul etmek yerine güvendiğimiz bir yetişkine danışmalıyız. Okuldan ayrılmamız gerektiğinde öğretmenimizin izni olmadan kapıdan çıkmamalı, bizi almaya gelen kişi değiştiyse bunu okul görevlilerine bildirmeliyiz. Bu kurallar, herkesten korkmamız gerektiği anlamına gelmez; güvenli karar vermemize yardımcı olur.
Trafikte karşıdan karşıya geçerken yaya geçidini kullanmalı, ışıklara uymalı ve yola çıkmadan önce iki yönü kontrol etmeliyiz. Hareket hâlindeki araçların yakınında oynamak veya bisiklet sürerken kask takmamak tehlike oluşturabilir. Evde ilaçlar, temizlik ürünleri, kesici aletler ve kibrit gibi eşyalar yetişkinlerin kontrolünde olmalıdır. Üzerindeki etiketi bilmediğimiz hiçbir ürüne dokunmamalı, tadına bakmamalı ve onu başka bir kaba aktarmamalıyız. Bir eşya bize ilginç görünse bile önce bir yetişkine sormak en güvenli seçimdir.
Kalabalık bir yerde ailemizden ya da grubumuzdan uzaklaşırsak dolaşıp onları aramak yerine güvenli bir görevliye, örneğin mağaza çalışanına veya güvenlik görevlisine haber vermeliyiz. İnternet ortamında tam adımızı, adresimizi, telefon numaramızı, okul bilgilerimizi ya da şifremizi paylaşmamalıyız. Tanımadığımız kişilerden gelen mesajları bir yetişkinle değerlendirmeliyiz. Öğretmen, bu konuları kısa senaryolar, resimler ve doğru-yanlış ifadeleriyle ele alabilir. Örneğin, “Ece’ye tanımadığı biri oyuncak verip arabasına binmesini öneriyor” senaryosunda öğrenciler, Ece’nin neden kabul etmemesi ve kime başvurması gerektiğini açıklayabilir. Bir trafik resmi yorumlanırken güvenli davranışlar belirlenebilir; “İlaçları merak ettiğimizde tadına bakabiliriz” ifadesinin yanlış olduğu gerekçesiyle söylenebilir. Yanıtlar değerlendirilirken çocukların yalnızca doğru seçeneği bulması değil, risk işaretini fark etmesi ve yardım isteyeceği güvenilir kişiyi belirtmesi de dikkate alınmalıdır.
Bir öğrenci kendisini rahatsız, korkmuş ya da tehlikede hissettiğinde önce güvenliğini düşünmelidir. Riskli durumdan uzaklaşmak, tartışmaya girmeden güvenli ve kalabalık bir yere yönelmek doğru bir ilk adımdır. Örneğin tanımadığı biri öğrenciyi bir yere çağırırsa onunla gitmemeli; yakındaki öğretmen, okul görevlisi, polis ya da güvendiği başka bir yetişkinin yanına gitmelidir. Tehlike sürüyorsa yardım istemek için yüksek sesle konuşabilir ve çevresindeki kişilere durumu anlatabilir.
Güvenli bir yere ulaştığında yaşananları güvendiği bir yetişkine hemen söylemelidir. Bu kişi anne, baba, öğretmen, okul rehberlik görevlisi veya öğrencinin kendisini güvende hissettiği başka bir yetişkin olabilir. İlk yetişkin yardımcı olamazsa başka bir yetişkine anlatmaya devam etmek önemlidir. Yardım istemek şikâyetçilik değildir; kendini ve başkalarını korumanın bir yoludur.
Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi; yangın, ciddi yaralanma, sağlık acili veya devam eden bir tehlike gibi acil durumlarda aranabilir. Aramada sakin olmaya çalışıp nerede olduğunu, ne yaşandığını ve kimin yardıma ihtiyacı bulunduğunu açıkça söylemek gerekir. Konumu bilmiyorsa yakınındaki bir okul, sokak adı ya da belirgin bir yeri tarif edebilir. Telefonu görevli söylemeden kapatmamalı ve sorularını dinlemelidir. Acil tehlike yoksa önce güvendiği bir yetişkine haber vermelidir.
Birisi öğrencinin istemediği bir davranışı yapmasını isterse “Hayır” diyebilir, oradan uzaklaşabilir ve güvendiği bir yetişkine anlatabilir. Bir kişi “Bunu kimseye söyleme” diyerek korkutsa veya sır saklamaya zorlasa bile çocuk bunu anlatmalıdır. Yaşananlardan dolayı kendini suçlamamalıdır; yardım istemek her zaman doğru bir seçimdir.
Değerlendirme sırasında öğrencilere kısa örnek olaylar sunulur. Her öğrenciden seçenekler arasından en güvenli davranışı seçmesi ve nedenini bir cümleyle açıklaması istenir. Yanıtlar; uzaklaşma, güvenli yere gitme, yetişkine haber verme ve gerektiğinde 112’yi arama adımlarını fark edip etmediklerini gösterir.
Biçimlendirici değerlendirme, öğrencilerin güvenliği tehdit eden durumları tanıyıp tanımadığını ve uygun davranışları seçip seçemediğini ders boyunca görmeye yardımcı olur. Bu nedenle değerlendirme yalnızca konu sonunda yapılan bir sınavla sınırlı kalmamalıdır. Kısa etkinlikler, öğretmene hangi bilgilerin anlaşıldığını, hangi kavramların yeniden ele alınması gerektiğini gösterir. Sorular günlük yaşamdan örneklerle hazırlanmalı ve üçüncü sınıf öğrencilerinin yaşına uygun, açık bir dille sunulmalıdır.
Çoktan seçmeli sorularda öğrencilere, örneğin tanımadıkları bir kişinin okul çıkışında kendilerini çağırması durumunda ne yapacakları sorulabilir. Eşleştirme etkinliğinde riskli durumlar uygun güvenlik davranışlarıyla bir araya getirilebilir. Doğru-yanlış ifadeleri, öğrencilerin temel bilgileri hızla gözden geçirmesini sağlar; ancak yanlış ifadeler sonrasında doğru davranışın açıklanması önemlidir. Durum kartları ise evde, okulda ve sokakta karşılaşılabilecek olayları canlandırarak öğrencilerin karar verme becerilerini gözlemleme fırsatı sunar.
“Ne yapardın?” türündeki açık uçlu sorular, öğrencilerin yalnızca bir seçeneği işaretlemesinden daha fazlasını ortaya çıkarır. Öğrenciden ne yapacağını ve bu davranışı neden seçeceğini açıklaması istenebilir. Örneğin, okul bahçesinde yaralanan bir arkadaşını gören öğrencinin güvenilir bir yetişkine haber vermesi beklenebilir. Açıklama istemek, öğrencinin güvenlik gerekçesini anlayıp anlamadığını ve yardım istemenin önemini kavrayıp kavramadığını değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Öğretmen sonuçları öğrencileri etiketlemek için değil, sonraki öğretimi planlamak için kullanmalıdır. Birden fazla öğrenci benzer kavramları karıştırıyorsa bu kavramlar yeni örneklerle yeniden ele alınabilir. Doğru ve güvenli tepkiler sözlü geri bildirimle pekiştirilmeli; yanlış cevaplar yargılayıcı olmayan bir dille konuşulmalıdır. “Bu seçeneği neden düşündün?” gibi sorular, öğrencinin akıl yürütmesini anlamaya yardımcı olur. Gerekirse öğrenciye doğru davranışı yeniden deneme fırsatı verilebilir.
Dersin sonunda kısa bir hatırlatma etkinliği yapılabilir: Her öğrenci evde, okulda veya sokakta uygulayacağı bir güvenli davranışı söyler ya da yazar. Sınıf, yanıtları birlikte gözden geçirerek hangi durumda kime haber verileceğini hatırlar. Böylece değerlendirme, öğrenmeyi ölçmenin yanı sıra bilgilerin gündelik yaşama aktarılmasını da destekler.
